از Pentacam تا Corvis ST؛ راهنما خرید تجهیزات OCULUS

معرفی و راهنما خرید تجهیزات OCULUS

نام OCULUS در ایران بیشتر با پنتاکم شناخته می‌شود، اما سبد محصولات این سازنده آلمانی بسیار گسترده‌تر است. دستگاه‌های OCULUS از توموگرافی قرنیه و بیومکانیک تا پریمتری، ارزیابی خشکی چشم، پایش نزدیک‌بینی کودکان، سیستم‌های دید جراحی ویتره‌ورتین و غربالگری بینایی را پوشش می‌دهند.

یکی از پرسش‌های تکراری در تأمین تجهیزات چشم‌پزشکی این است که «OCULUS چه چیزهایی می‌سازد و کدام یک به کار مرکز ما می‌آید». این مطلب نخستین بخش از یک مجموعه چندبخشی است و همه خطوط محصول OCULUS را بر اساس فهرست رسمی سازنده و از دید کاربرد بالینی معرفی می‌کند. راهنمای خرید پنتاکم و صفحه‌های محصول در ادامه این مجموعه منتشر می‌شوند.

ریشه شرکت OCULUS Optikgeräte به سال ۱۸۹۵ و کارگاه ساخت ابزار چشم‌پزشکی آلویس ماگر در برلین بازمی‌گردد. این شرکت از سال ۱۹۳۲ نام OCULUS را برگزید و از سال ۱۹۴۷ در شهر وتسلار (Wetzlar) آلمان مستقر شد. OCULUS همچنان یک شرکت خانوادگی است و بر اساس اطلاعات رسمی خود، در بیش از ۸۰ کشور نماینده فروش دارد. سیستم کیفیت این شرکت گواهی ISO 13485 و انطباق با مقررات MDR اتحادیه اروپا را دارد. بخش جراحی این شرکت از سال ۲۰۱۲ با نام OCULUS Surgical در فلوریدا فعالیت می‌کند.

معرفی خانواده Pentacam از اوکولوس ؛ توموگرافی سگمان قدامی

پنتاکم (Pentacam) یک دستگاه توموگرافی سگمان قدامی چشم است. برخلاف توپوگرافی کلاسیک که فقط سطح جلویی قرنیه را از روی بازتاب حلقه‌های پلاسیدو ارزیابی می‌کند، پنتاکم از یک دوربین چرخان با اصل Scheimpflug بهره می‌گیرد. یک برش نوری آبی (LED با طول موج ۴۷۵ نانومتر) از قرنیه و عدسی عبور می‌کند و دوربین از هر برش، یک تصویر مقطعی ثبت می‌کند. دوربین در حدود دو ثانیه حول محور چشم می‌چرخد و بسته به مدل، ۵۰ تا ۱۰۰ تصویر برمی‌دارد. نرم‌افزار از این تصاویر، یک مدل سه‌بعدی از سطح جلویی و پشتی قرنیه، ضخامت قرنیه در تمام نقاط، عمق و زاویه اتاق قدامی و کدورت عدسی می‌سازد.

نقشه Elevation سطح جلو و پشت قرنیه، نقشه پاکیمتری، شاخص‌های غربالگری قوز قرنیه (کراتوکونوس) مانند نمایش Belin/Ambrósio و داده‌های لازم برای محاسبه لنز داخل چشمی (IOL)، خروجی‌های عملی این روش به شمار می‌روند.

بر اساس مقاله مروری Belin و Ambrósio در Indian Journal of Ophthalmology (۲۰۱۳)، ارزیابی سطح پشتی قرنیه و توزیع ضخامت، دو عاملی است که تشخیص زودهنگام اکتازی را نسبت به توپوگرافی صرف بهبود می‌دهد. همین موضوع، دلیل اصلی جایگاه مهم پنتاکم در لاین planning پیش از لیزیک و PRK است.

دستگاه Pentacam Cornea OCT ؛ تنها OCT شرکت OCULUS

جدیدترین عضو خانواده، Pentacam Cornea OCT است که در کنگره ESCRS سال ۲۰۲۴ در بارسلون رونمایی شد. این دستگاه تصویربرداری Scheimpflug را با یک OCT قرنیه با وضوح بسیار بالا در یک بدنه ترکیب می‌کند و هر دو را در یک ثبت ۳۶۰ درجه و حدود یک ثانیه‌ای انجام می‌دهد. بر اساس مشخصات رسمی، بخش OCT از نوع Spectral-Domain با وضوح محوری ۱٫۹ میکرون و سرعت ۵۰ هزار A-scan در ثانیه است و در هر معاینه ۲۵ اسکن شعاعی ثبت می‌کند. بخش Scheimpflug آن دوربین CMOS دارد و تا ۲۷۶ هزار نقطه را ارزیابی می‌کند.

ارزش بالینی این دستگاه در تفکیک لایه‌های قرنیه است: فیلم اشکی، اپی‌تلیوم، لایه بومن و استروما به‌صورت جداگانه نقشه‌برداری می‌شوند. نقشه ضخامت اپی‌تلیوم در تشخیص قوز قرنیه اولیه و ارزیابی پیش از جراحی انکساری کاربرد دارد؛ ماژول آپشنال AI Anomaly Finder نیز الگوهای غیرعادی را با هوش مصنوعی علامت‌گذاری می‌کند.

دستگاه Corvis ST؛ بیومکانیک قرنیه

کورویس ST (Corvis ST) در ظاهر یک تونومتر غیرتماسی است، اما کار اصلی آن چیز دیگری است. این دستگاه در لحظه برخورد پالس هوا به قرنیه، با یک دوربین Scheimpflug فوق‌سریع (۴٬۳۳۰ فریم در ثانیه) ۱۴۰ تصویر در ۳۱ میلی‌ثانیه ثبت می‌کند. این پروسه رفتار قرنیه را در حین فرورفتن و بازگشت تحلیل می‌کند. از این تحلیل، چند خروجی به دست می‌آید که هیچ توپوگراف یا توموگرافی ارائه نمی‌دهد:

• bIOP: فشار داخل چشم اصلاح‌شده بر اساس ضخامت، سن و بیومکانیک قرنیه؛ برای بیماران پس از جراحی انکساری یا با قرنیه نازک اهمیت دارد.

• CBI: شاخص بیومکانیکی قرنیه که بر اساس مطالعه Vinciguerra و همکاران (Journal of Refractive Surgery، ۲۰۱۶) برای تشخیص قوز قرنیه طراحی شده است.

• SSI: شاخص سفتی بافت قرنیه، مستقل از فشار چشم و ضخامت.

• TBI: شاخص توموگرافیک‑بیومکانیکی که داده کورویس را با داده پنتاکم ترکیب می‌کند. Ambrósio و همکاران در سال ۲۰۱۷ نشان دادند که این ترکیب، تشخیص اکتازی زیربالینی را نسبت به هر یک از دو دستگاه به‌تنهایی بهبود می‌دهد.

به همین دلیل، کورویس ST را معمولاً برای مراکزی مناسب است که حجم بالایی از مراجعه کننده برای عمل های عیوب انکساری دارند یا مرکز ارجاع جهت اصلاح قوز قرنیه هستند.

دستگاه Keratograph 5M و Easygraph ؛ توپوگرافی و خشکی چشم

دستگاه کراتوگراف 5M (Keratograph 5M) یک توپوگراف پلاسیدو با ۲۲ حلقه و ۲۲ هزار نقطه اندازه‌گیری است که کراتومتر واقعی نیز در خود دارد و دقت آن ±۰٫۱ دیوپتر اعلام شده است. تفاوت آن با پنتاکم در دو چیز است: فقط سطح جلویی قرنیه را ارزیابی می‌کند و در عوض، مجموعه‌ای از ابزارهای ارزیابی سطح چشم و خشکی چشم را دارد که پنتاکم ندارد. دستگاه از چهار منبع نور جداگانه استفاده می‌کند. نور سفید برای پلاسیدو و دینامیک فیلم اشکی، مادون قرمز ۸۸۰ نانومتر برای مردمک‌سنجی، آبی ۴۶۵ نانومتر برای تصویربرداری فلورسین و مادون قرمز ۸۴۰ نانومتر برای مایبوگرافی به کار می‌روند.

ماژول‌های خشکی چشم آن شامل زمان شکست اشک غیرتماسی (NIKBUT)، ارتفاع مینیسک اشکی، مایبوگرافی با درجه‌بندی JENVIS، اسکن خودکار قرمزی ملتحمه (R-Scan)، تداخل‌سنجی لایه لیپیدی و پرسش‌نامه OSDI است. گزارش JENVIS Pro Dry Eye Report این موارد را در یک غربالگری حدود پنج دقیقه‌ای و یک گزارش کامل برای بیمار جمع می‌کند. برای کلینیک‌های لنز تماسی نیز پایگاه داده لنز، شبیه‌سازی تصویر فلورسین، نقشه OxiMap و غربالگری توپوگرافیک قوز قرنیه در دستگاه وجود دارد.

دستگاه Easygraph نسخه کوچک‌تر و ساده تر همین فناوری است که روی اسلیت‌لمپ نصب می‌شود؛ همان ۲۲ حلقه و ۲۲ هزار نقطه را با وزن ۰٫۷۳ کیلوگرم و فاصله کاری ۴۰ میلی‌متر ارائه می‌دهد و برای مطبی که فضای یک دستگاه مستقل را ندارد، گزینه مناسبی است.

در عمل، کلینیک های رفع عیوب انکساری از طریق عمل لیزیک پنتاکم را برای غربالگری اکتازی و کراتوگراف را برای ارزیابی سطح چشم پیش از جراحی تهیه می‌کنند؛ اگر کلینیک چشم در زمینه خشکی چشم یا تعبیه و تجویز لنز تماسی فعالیت می کند معمولاً کراتوگراف Keratograph 5M را در اولویت قرار می‌دهد.

دستگاه Myopia Master از کمپانی OCULUS؛ پایش نزدیک‌بینی کودکان

nsj'hi Myopia Master برای کلینیک‌هایی طراحی شده که در زمینه نزدیک‌بینی کودکان فعالیت می کنند. این دستگاه سه اندازه‌گیری را در یک نوبت غیرتماسی حدود دو دقیقه‌ای ترکیب می‌کند: رفرکشن خودکار، طول محوری نوری (۱۴ تا ۴۰ میلی‌متر) و کراتومتری. تکرارپذیری طول محوری آن با انحراف معیار حدود ۰٫۰۲ میلی‌متر اعلام شده است. دستگاه، طول محوری چشم کودک را روی منحنی‌های رشد مؤسسه BHVI (بر پایه داده بیش از ۲۰ هزار چشم) قرار می‌دهد و با گزارش Myopia Report، روند پیشرفت را برای والدین توضیح می‌دهد. ماژول اختیاری GRAS نیز تحلیل رشد چشم را بر پایه مدل Gullstrand اضافه می‌کند.

این دستگاه برای چشم‌پزشکان اطفال و اپتومتریست‌هایی مفید است که درمان‌هایی مانند آتروپین رقیق یا لنزهای کنترل نزدیک‌بینی تجویز می‌کنند.

اسلیت‌لمپ‌های OCULUS؛ SL-IC4 و SL-IC5 در برابر سازندگان دیگر

اسلیت‌ لامپ های OCULUS در دو مدل عرضه می‌شود: SL-IC4 با طراحی فشرده و ارتفاع ۴۸۰ میلی‌متر و SL-IC5 با بدنه بلند ۷۱۰ میلی‌متری. هر دو مدل از یک میکروسکوپ مشترک استفاده می‌کنند. بینوکولار همگرا با زاویه ۱۳ درجه. تغییر بزرگ‌نمایی پنج‌مرحله‌ای با درام (۶، ۱۰، ۱۶، ۲۵ و ۴۰ برابر). چشمی ۱۲٫۵ برابر با جبران عیب انکساری ±۸ دیوپتر. میدان دید ۳۴ تا ۵٫۵ میلی‌متر.

منبع نور LED با دمای رنگ ۴۰۰۰ کلوین و توان حداکثر دو وات است و فیلترهای آبی، بدون قرمز، خنثی و پخش‌کننده در مسیر روشنایی و فیلتر زرد در داخل میکروسکوپ قرار دارند. تفاوت اصلی دو مدل در شکاف نور است: SL-IC4 شکاف ۰ تا ۱۴ میلی‌متر با چرخش ۳۶۰ درجه و SL-IC5 شکاف ۰ تا ۱۲ میلی‌متر با چرخش ۱۸۰ درجه دارد. نسخه‌های «D» هر دو مدل با درگاه دیجیتال عرضه می‌شوند و دکمه ثبت تصویر روی جوی‌استیک قرار دارد تا نیاز به پدال پایی از بین برود.

جایگاه این دو مدل در بازار زمانی روشن می‌شود که با سازندگان دیگر مقایسه شوند. Haag-Streit با BQ 900 و BX 900، مرجع اپتیک گالیله‌ای و نور متمایل با قابلیت تنظیم زاویه است و قیمت آن در بالاترین رده بازار قرار دارد. Zeiss SL 800 تغییر بزرگ‌نمایی موتوری، نور LED سرد و گرم قابل انتخاب و تمایل روشنایی در پنج مرحله را ارائه می‌دهد.

Topcon SL-D701 با دوربین داخلی DC-4 و ماژول مایبوگرافی، مسیر تصویربرداری را در خود دستگاه جایگذاری کرده است. Keeler در سری H و Z همان ترکیب درام پنج‌مرحله‌ای و LED را با گزینه دوربین داخلی سه مگاپیکسلی عرضه می‌کند. سازندگان چینی مانند MediWorks اسلیت‌لمپ LED با فیلتر زرد و آبی داخلی را با قیمت پایین‌تر و پشتیبانی محدودتر ارائه می‌دهند.

در این میان، SL-IC4 و SL-IC5 در رده میانی تا بالای بازار قرار می‌گیرند. بزرگ‌نمایی و فیلترهای کامل، LED با عمر طولانی، بدنه نسبتاً سبک (۹٫۲ و ۱۰٫۶ کیلوگرم) و برق ۱۲ ولت که با آداپتور خارجی تأمین می‌شود. دو ویژگی، این مدل‌ها را از رقبای هم‌رده متمایز می‌کند. نخست، یکپارچگی با ImageCam 3؛ این دوربین Full HD با شاتر سراسری و وزن ۴۷ گرم از طریق یک بیم‌اسپلیتر ۷۰/۳۰ به میکروسکوپ متصل می‌شود و در مدل‌های D، ثبت تصویر با همان جوی‌استیک انجام می‌شود.

دوم، ارتباط نرم‌افزاری با Keratograph 5M، که تصویر فلورسین واقعی اسلیت‌لمپ را در کنار شبیه‌سازی فلورسین کراتوگراف قرار می‌دهد. نقطه ضعف آن‌ها نیز روشن است. برخلاف Haag-Streit و Zeiss، سازنده زاویه تمایل روشنایی و نوع اپتیک (گالیله‌ای یا گرینو) را در مشخصات رسمی اعلام نکرده است و محل قرار گیری چانه جزو دستگاه نیست و با میز تجهیزات عرضه می‌شود. مشخصات کامل و مقایسه دو مدل در صفحه خرید اسلیت‌لمپ OCULUS SL-IC4 و SL-IC5 آمده است.