آموزش تفسیر OCT چشم: راهنمای عملی برای چشم‌پزشکان و تکنسین‌ها

دستگاه OCT یکی از دستگاه های نسبتا پیچیده در کلینیک چشم پزشکی است. توانایی بکارگیری آن و تفسیر درست نتایج یک وجه تمایز برجسته در کلینیک های موفق نسبت به سایر مراکز می باشد. در این مقاله با آموزش تفسیر OCT ساختار یک گزارش استاندارد، لایه‌های شبکیه، و الگوهای رایج بیماری‌ها را مرور می‌کنیم.

همانطور که در مقاله راهنمای خرید دستگاه OCT چشم توضیح داده شد، باید یادآور شویم که مقایسه نتایج به دست آمده در یک برند از دستگاه OCT با برند دیگر میسر نبوده و می تواند شما را دچار اشتباه کند. چراکه این دستگاه ها از الگوریتم های متفاوتی جهت تفسیر امواج منعکس شده از لایه های شبکیه استفاده می کنند که نتیجه آن ها متفاوت است.

آموزش تفسیر OCT چشم :‌ قسمت های مختلف ریپورت OCT

به طور معمول هر گزارش OCT از چندین قسمت تشکیل شده است. این بخش ها ممکن است در ریپورت دستگاه های مختلف اندکی با هم تفاوت داشته باشند یا بعضی از آن ها غایب باشند.

نمای B-scan در تست OCT:

یک تصویر مقطعی از ناحیه مورد تست که به صورت سطح مقطع نمایش داده شده است. در واقع B-scan یک برش از ناحیه مورد بررسی از رتینا می باشد. این تصویر هم به صورت رنگی و هم سیاه و سفید نمایش داده می شود.

نقشه ضخامت ناحیه مورد بررسی در تست OCT:

نقشه ضخامت یا Thickness Map یک نمایش رنگی از ضخامت شبکیه در قسمت های مختلف مربع تست می باشد. این نقشه گاهی اوقات بر روی یک تصویر ساده فوندوسکوپی از شبکیه توسط نرم افزار دستگاه قرار داده می شود تا موقعیت دقیق هر کدام از نواحی نشان داده شده آشکار شود. در این نقشه نواحی نازک تر با رنگ آبی و نواحی ضخیم تر با رنگ قرمز نمایان می شود.

نمودار انحراف از معیار در تست OCT

این داده، تفاوت داده های بیمار نسبت به پایگاه داده نرم را نشان می دهد. در این قسمت می توان متوجه شد که ضخامت قسمت های مختلف چه میزان با افراد نرمال و سالم متفاوت دارد.

سایر بخش های گزارش OCT

ریپورت OCT به جز موارد فوق می تواند شامل مواردی چون ETRDS Grid ، قدرت سیگنال و ... شود که بر حساب نوع تست و ریپورت انجام شده و همچنین برند و مدل دستگاه متفاوت می باشد.

آموزش تفسیر OCT چشم :‌ لایه های اصلی شبکیه

برای تفسیر درست تست OCT باید لایه های مختلف را بشناسم. لایه های شبکیه از نزدیک به ویتره تا نزدیک به کریکوئید به این ترتیب می باشد.

1. غشای محدودکننده‌ی داخلی - Internal Limiting Membrane - ILM

2. لایه فیبر عصبی شبکیه - Nerve Fiber Layer - RNFL

3. لایه سلول‌های گانگلیونی - Ganglion Cell Layer - GSL

4. لایه پلکسیفرم داخلی - Inner Plexiform Layer  - IPL

5. لایه هسته‌ای داخلی - Inner Nuclear Layer  - INL

6. لایه پلکسیفرم خارجی - Outer Plexiform Layer  - OPL

7. لایه هسته‌ای خارجی - Outer Nuclear Layer - ONL

8. غشای محدودکننده‌ی خارجی - External Limiting Membrane - ELM

9. لایه‌ی فوتورسپتورها - Photoreceptor Inner Segments - IS/OS

10. اپیتلیوم رنگدانه‌ای شبکیه - Retinal pigment epithelium - RPE

شناخت دقیق ترتیب این لایه ها و نقش هر کدام در تشخیص پاتولوژی اهمیت بسزایی دارد. برای مثال، تجمع مایع در بالای RPE یا زیر آن معنای کاملا متفاوتی دارد.

حالات مختلف تست در دستگاهOCT چشم زایس

از آنجایی که دستگاه های Cirrus OCT رایج ترین مدل ها در سطح دنیا و ایران هستند به معرفی برخی از مود های این دستگاه هنگام تست OCT می پردازیم.

• Macular Thickness Analysis

• Advanced RPE Analysis

• AngioPlex OCT Angiography

• HD 21 line

• RNFL and ONH Analysis

• Ganglion Cell Analysis

• Anterior Chamber Analysis

نشانه های بیماری های رایج در تست های OCT

در این قسمت به تفسیر برخی از نتایج OCT و ارتباط آن با بیماری های شایع می پردازیم.

تشخیص ادم ماکولا در بیماران دیابتی در تست OCT

ادم ماکولا دیابتی یکی از رایج‌ترین دلایل درخواست OCT است. الگوهای کلیدی که باید جست‌وجو کنید:

• ضخیم‌شدن غیرطبیعی شبکیه در نقشه‌ی ضخامت (رنگ زرد تا قرمز در ETDRS Grid)

• فضاهای کیستیک هایپررفلکتیو داخل شبکیه‌ای (intraretinal cystoid spaces)

• در موارد پیشرفته‌تر، مایع زیرشبکیه‌ای (subretinal fluid)

این یافته‌ها معمولاً مبنای تصمیم برای شروع یا تکرار تزریق داخل چشمی anti-VEGF هستند و پیگیری ضخامت در طول زمان، معیار اصلی پاسخ به درمان است.

تشخیص گلوکوما درتست OCT

بر خلاف ادم ماکولا که در بخش مرکزی شبکیه دیده می شود، تغییرات گلوکوما در دو ناحیه دیگر قابل مشاهده است:

• نازک‌شدن RNFL

• کاهش ضخامت GCC

افتراق AMD خشک از مرطوب در OCT

در AMD خشک: آتروفی جغرافیایی (از دست رفتن RPE و فوتورسپتورها) دیده می‌شود و مایعی در فضای رتینا دیده نمی شود. اما در AMD مرطوب و نئووسکولار مایع زیرشبکیه‌ای یا زیر RPE، و ضخیم‌شدن ناگهانی ماکولا به دلیل نشت از عروق نئوواسکولار کوروئید است. این یافته‌ها نشانه‌ی نیاز فوری به شروع درمان anti-VEGF هستند.

استفاده از OCTA برای آنژیوگرافی بدون کنتراست عروق

در مواردی که به بررسی عروق شبکیه یا کوروئید بدون تزریق رنگ نیاز دارید. مثل شناسایی غشای نئوواسکولار کوروئید در AMD مرطوب یا ارزیابی ایسکمی ماکولا در رتینوپاتی دیابتی OCTA می‌تواند اطلاعات تکمیلی سریع و بدون تزریق ارائه دهد. اما در موارد التهابی با نشت فعال رنگ، آنژیوگرافی فلورسئین معمولی همچنان اطلاعات دقیق‌تری می‌دهد.

جمع بندی

تفسیر درست تصاویر OCT، مهارتی است که با شناخت ساختار گزارش، آناتومی شبکیه و الگو های اختصاصی در بیماری های مختلف به دست می آید. سرمایه گذاری آموزشی بر روی پرسنل کلینیک شما به جهت انجام دقیق تست ها به اندازه سرمایه گذاری مالی اهمیت دارد.